درسنامه آموزشی فصل سوم ریاضی کلاس پنجم
درس 2: نسبتهای مساوی
فعالیت (صفحهٔ 83 کتاب درسی)
1- در نصف لیوان و نصف پارچ زیر شربت میریزیم. در نصف دیگر هرکدام آب میریزیم.

الف) آیا نسبت شربت به گنجایش کلّ لیوان با نسبت شربت به گنجایش کلّ پارچ برابر است؟ بله هر دو $\frac{1}{2}$ است.
ب) آیا مقدار شربت در لیوان با مقدار شربت در پارچ برابر است؟ خیر زیرا واحد آنها با هم برابر نیست.
پ) شربتِ لیوان شیرینتر است یا شربتی که در پارچ است؟ چرا؟ مثل هم هستند زیرا نسبت شربت به گنجایش در هر دو برابر است.
2- در هریک از شکلهای (الف) و (ب) نسبت مساحت قسمت رنگ شده را به مساحت کلّ شکل تعیین کنید. آیا هر دو شکل به یک نسبت رنگ شدهاند؟ بله
الف) $\frac{3}{4}$

ب) $\frac{6}{8}=\frac{3}{4}$

کار در کلاس (صفحهٔ 83 کتاب درسی)
در جدول زیر، تعداد دانش آموزان علاقهمند به چند رشتهی ورزشی در دو مدرسهی شهید بابایی و شهید کشوری را میبینید. با توجّه به این جدول:
| مدرسه / رشتهی ورزشی | فوتبال | شنا | اسب سواری | والیبال | بسکتبال | فوتسال | |
| شهید بابایی | 240 | 80 | 30 | 24 | 36 | 36 | |
| شهید کشوری | 180 | 60 | 20 | 18 | 24 | 22 | |
الف) نسبتهای مربوط به علاقهمندان هر رشتهی ورزشی در دو مدرسه را مانند نمونه به دست آورید و تا حدّ امکان ساده کنید.





ب) در صورتی که نسبتهای مساوی وجود دارند، تساوی مربوط به آنها را بنویسید.

$\frac{80}{60}=\frac{240}{180}$
$\frac{36}{24}=\frac{30}{20}$
فعالیت (صفحهٔ 84 کتاب درسی)
معلّم از دانش آموزان خواست که نشان دهند دو نسبت $\frac{4}{6}$ و $\frac{8}{12}$ مساویاند؛ یعنی: $\frac{4}{6}=\frac{8}{12}$
در زیر روش چهار دانش آموز داده شده است. روش هریک از آنها را توضیح دهید.
روش هاله


$4=\frac{4}{6}$ ردیف دوتایی از 6 ردیف دوتایی
$8=\frac{8}{12}$ قسمت کوچک (×) از 12 قسمت کوچک
روش نسرین
هر دو نسبت را ساده کرده و دیده که با هم مساوی هستند.

روش مهتاب
کسرهای مساوی

روش شبنم
ساده کردن کسرها

فعّالیت بالا نشان میدهد که
کار در کلاس (صفحهٔ 85 کتاب درسی)
1- الف) نسبت دو عدد 4 است. اگر عدد بزرگ تر 16 باشد، عدد دیگر چند است؟ 4
$\frac{4}{1}=\frac{16}{4}$
نسبت دو عدد $\frac{2}{3}$ است. اگر عدد بزرگتر 12 باشد، عدد دیگر چند است؟ 8
$\frac{2}{3}=\frac{8}{12}$
2- الف) نشان دهید نسبتهای 12 به 20 و 18 به 30 با هم برابرند.
$\frac{3}{5}$$12\to \frac{12}{20}=$
$\frac{18}{30}=\frac{3}{5}$$18\to $
ب) با توجّه به تساوی نسبتها، در جاهای خالی عدد مناسب قرار دهید.
$\frac{6}{9}=\frac{2}{3}$
$\frac{12}{20}=\frac{3}{5}$
$\frac{49}{42}=\frac{7}{6}$
$\frac{5}{4}=\frac{45}{36}$
$\frac{7}{8}=\frac{21}{24}=\frac{35}{40}=\frac{14}{16}=\frac{28}{33}$
3- الف) به کمک شکل، یک نسبت مساوی $\frac{3}{4}$ بنویسید که مخرج آن 12 باشد.

$\frac{3}{4}=\frac{9}{12}$
ب) بدون استفاده از شکل، یک نسبت مساوی $\frac{3}{4}$ بنویسید که مخرج آن 24 باشد.
$\frac{3}{4}=\frac{18}{24}$
پ) یک نسبت مساوی $\frac{3}{4}$ بنویسید که صورت آن 18 باشد.
$\frac{3}{4}=\frac{18}{24}$
ت) چهار نسبت مساوی $\frac{3}{4}$ بنویسید.
$\frac{3}{4}=\frac{6}{8}=\frac{21}{28}=\frac{30}{40}$
تمرین (صفحهٔ 86 کتاب درسی)
1- با دسته بندیهای مناسب، برای شکل داده شده نسبتهای مساوی پیدا کنید و تساوی مربوط به این نسبتهای مساوی را بنویسید.

$\frac{12}{24}=\frac{2}{4}=\frac{3}{6}$
$\frac{12}{24}$
$\frac{2}{4}$

$\frac{3}{6}$
2- نسبتهای داده شده در هرقسمت را به صورت کسر بنویسید و تا حدّ امکان ساده کنید. سپس، تساویهای مربوط به نسبتهای مساوی را بنویسید.
الف) 30 به 25
$\frac{30}{25}=\frac{6}{5}$
30 به 12
$\frac{30}{12}=\frac{5}{2}$
ب) 18 به 90
$\frac{18}{90}=\frac{1}{5}$
30 به 150
$\frac{30}{150}=\frac{1}{5}$
$\frac{18}{90}=\frac{30}{150}$
پ) 30 به 36
$\frac{30}{36}=\frac{5}{6}$
10 به 12
$\frac{10}{12}=\frac{5}{6}$
$\frac{30}{36}=\frac{10}{12}$
ت) 2 به 42
$\frac{2}{42}=\frac{1}{21}$
7 به 28
$\frac{7}{28}=\frac{1}{4}$
3- کدام یک از نسبتهای زیر مساویاند؟
الف) 12 میکروسکوپ برای 54 دانش آموز، 8 میکروسکوپ برای 36 دانش آموز مساوی
$\frac{12}{54}=\frac{2}{9}$
$\frac{8}{36}=\frac{2}{9}$
ب) 6 مربّی برای 40 شناگر، 9 مربّی برای 60 شناگر
$\frac{6}{40}=\frac{3}{20}$
$\frac{9}{60}=\frac{3}{20}$
پ) 250 کیلومتر در مدّت 4 ساعت، 750 کیلومتر در مدّت 12 ساعت
$\frac{750}{12}=\frac{125}{2}$
$\frac{250}{4}=\frac{125}{2}$
ت) 4 توپ برای 6 نفر، 8 توپ برای 16 نفر مساوی نیستند.
$\frac{4}{6}=\frac{2}{3}$
$\frac{8}{16}=\frac{1}{2}$
4- الف) یک نسبت مساوی $\frac{5}{3}$ بنویسید که صورت آن 75 باشد.
$\frac{5}{3}=\frac{75}{45}$
ب) یک نسبت مساوی $\frac{5}{3}$ بنویسید که مخرج آن 24 باشد.
$\frac{5}{3}=\frac{40}{24}$
5- در جاهای خالی، عدد مناسب بنویسید تا نسبتهای مساوی به دست آیند.
$\frac{5}{9}=\frac{20}{36}$
$\frac{6}{8}=\frac{3}{4}$
$\frac{2}{5}=\frac{6}{15}$
$\frac{180}{210}=\frac{6}{7}$
$\frac{6}{7}=\frac{42}{49}=\frac{30}{35}=\frac{12}{14}=\frac{18}{21}$
6- کدام یک از محاسبههای زیر درست و کدام یک نادرست است؟ توضیح دهید.
درست $\frac{6}{8}=\frac{12}{16}$
درست $\frac{6}{8}=\frac{3}{4}$
$\frac{6}{8}=\frac{12}{4}$
نادرست، باید هر دو ضرب در یک و یا هر دو تقسیم بر یک شوند.
7- با توجّه به شکل زیر:
الف) نسبت کوچکترین ضلع مثلّث بزرگ به محیط آن را پیدا کنید.

$\frac{6}{6+12+10}=\frac{6}{28}$
ب) نسبت کوچکترین ضلع مثلّث کوچک به محیط آن را پیدا کنید.

$\frac{3}{3+6+5}=\frac{3}{14}$
آیا این دو نسبت با هم برابرند؟ بله
$\frac{6}{28}=\frac{3}{14}$
8- یک مستطیل رسم کنید که نسبت طول آن به طول مستطیل رسم شده $\frac{3}{5}$ و عرض آن $\frac{1}{3}$ عرض مستطیل رسم شده باشد.
نسبتهای زیر را بنویسید.


